Ervaringsdeskundigheid in het hoger onderwijs

Studiedag op maandag 16 december 2019

De laatste jaren wordt (inter)nationaal in toenemende mate geëxperimenteerd met de inzet van ervaringsdeskundigen in het hoger onderwijs. Een structurele plaats in de opleidingen hebben deze ervaringsdeskundigen tot nog toe echter niet verworven. Nochtans betekent hun aanwezigheid in het hoger onderwijs een grote meerwaarde. Zo brengen ervaringsdeskundigen de leefwereld van kwetsbare mensen in de klas en dragen ze bij aan de competentieverhoging van toekomstige sociale professionals. De taken die ervaringsdeskundigen in het hoger onderwijs opnemen zijn zeer divers, gaande van in tandem met een docent een opleidingsonderdeel verzorgen, het mee organiseren van studiedagen of studiebezoeken tot een partnerschap bij supervisies en onderzoek.

De waarde of het belang van ervaringsdeskundigheid wordt vooral duidelijk via succesvolle praktijkvoorbeelden. Op deze studiedag presenteren we enkele inspirerende modellen van samenwerken met ervaringsdeskundigen in binnen- en buitenland en onderzoeken we hoe deze samenwerking in het hoger onderwijs verder kan worden uitgebouwd en verankerd.

Workshops

De workshops behandelen elk een specifiek model van samenwerking met ervaringsdeskundigen. We delen kennis en ervaringen en gaan in dialoog over mogelijkheden tot verankering.

Voormiddag

Workshop 1A: In tandem een opleidingsonderdeel verzorgen: Sociaal Werk & Verpleegkunde

Aan zowel de Karel de Grote Hogeschool als aan de UCLL verzorgen docenten van de opleidingen Sociaal Werk en Verpleegkunde in tandem met een ervaringsdeskundige in armoede een opleidingsonderdeel. Zo worden ervaringsdeskundigen collega’s, partners in de creatie en het verzorgen van lessen. De ervaringsdeskundigen brengen de praktijk in de les. Ze brengen het leefwereldperspectief van cliënten en maken de gevolgen van uitsluiting zichtbaar. De dialoog is ontzettend beklijvend en leerrijk voor alle partijen. De samenwerking overstijgt het professionele, brengt ethische dilemma’s aan de oppervlakte en raakt de essentie van het beroep waartoe we opleiden. De verbinding van ervaringskennis met academische kennis resulteert in een meer genuanceerde en volledige coproductie van kennis en vaardigheden.

Workshopbegeleiding door Hilde Bloemen en Caro Brits (UCLL), Paul Rosiers, Lucky Botteldoorn en Koen Van Sevenant KdG

Workshop 2: Ervaringskennis van studenten

Ervaringsdeskundigen/gebruikers van voorzieningen zijn al enkele jaren aanwezig als gastdocenten in de opleiding Sociaal Werk. Een groot deel van de huidige studentenpopulatie heeft echter ook zelf ervaringen met kwetsbare situaties. Internationaal krijgen deze persoonlijke ervaringen van studenten (of docenten) als bron van kennis in toenemende mate aandacht. Hogeschool Overleg Ervaringskennis en -deskundigheid (HOED) is een Nederlands landelijk platform opgericht door vijf hogescholen voor de integratie van ervaringskennis en -deskundigheid binnen het HBO-onderwijs. Het HOED heeft zich als doel gesteld om de gebruikmaking van aanwezige ervaringskennis onder hogeschoolstudenten te stimuleren en de brug te slaan tussen de verschillende onderwijsvormen die er zijn in Nederland en op Europees niveau. Vorig jaar publiceerden ze een didactiekboek ‘Van levenservaring naar ervaringsdeskundigheid’.

Workshopbegeleiding door Marjo Boer (Hogeschool Rotterdam)

Workshop 3: Ervaringsdeskundige als co-onderzoeker (deze workshop is geannuleerd)

Steeds vaker werken onderzoekers in projecten in het welzijns- en zorgdomein samen met mensen uit de onderzochte doelgroep. In de literatuur wordt ook wel gesproken over peer onderzoekers, patiënt onderzoekers of ervaringsdeskundige co-onderzoekers.
In de workshop wordt dieper ingegaan op de samenwerking met co-onderzoekers. Hoe verloopt het vormgeven van dergelijke participatie? Wanneer is iemand een co-onderzoeker en hoe kan hij/zij in deze rol worden gefaciliteerd? Wat is het nut van, maar ook wat zijn de randvoorwaarden voor de inzet van co-onderzoekers?
Een workshop voor onderzoekers die een samenwerking met co-onderzoekers ambiëren.

Workshopbegeleiding door Silvia Visser en Ellis Jongerius (Hogeschool Utrecht)

Workshop 4: Tentoonstelling 'Het pad van Piet. Levenservaring in de kunst'

Piet Vandenhende is kunstenaar en ervaringsdeskundige in diverse opleidingen op de Karel de Grote Hogeschool. In deze workshop krijg je een persoonlijke rondleiding van Piet op zijn tentoonstelling op Campus Zuid. Hij vertelt over zijn leven als verslaafde, ex-gedetineerde en dakloze. Hij getuigt over zijn ‘wederopstanding’ en hoe sociaal werkers zijn leven gered hebben en hem hierin begeleid hebben. Deze levenservaringen zijn een inspiratiebron voor zijn schilderijen en beeldhouwwerk. Piet neemt je mee in zijn verhaal en geeft duiding bij zijn werken. Hij vertelt over hoe hij via kunst met studenten aan de slag gaat.

Workshopbegeleiding door Piet Vandenhende

Namiddag

Workshop 1B: In tandem een opleidingsonderdeel verzorgen: Sociaal Werk & Maatschappelijk Werk 

Aan zowel de Karel de Grote Hogeschool als aan de UCLL verzorgen docenten van de opleidingen Sociaal Werk en Maatschappelijk Werk in tandem met een ervaringsdeskundige in armoede een opleidingsonderdeel. Zo worden ervaringsdeskundigen collega’s, partners in de creatie en het verzorgen van lessen. De ervaringsdeskundigen brengen de praktijk in de les. Ze brengen het leefwereldperspectief van cliënten en maken de gevolgen van uitsluiting zichtbaar. De dialoog is ontzettend beklijvend en leerrijk voor alle partijen. De samenwerking overstijgt het professionele, brengt ethische dilemma’s aan de oppervlakte en raakt de essentie van het beroep waartoe we opleiden. De verbinding van ervaringskennis met academische kennis resulteert in een meer genuanceerde en volledige coproductie van kennis en vaardigheden.

Workshopbegeleiding door Hilde Bloemen en Caro Brits (UCLL), Piet Vandenhende en Wendy Peeters KdG

Workshop 5: Ervaringsdeskundige als co-organisator

In de Hogeschool van Amsterdam experimenteerde men met diverse samenwerkingsvormen. Tewerkgestelde ervaringsdeskundigen begeleiden een ploeg van vrijwilligers die in verschillende cursussen en praktijken een partner worden. De ervaringsdeskundige neemt de rol op van critical friend in onderzoek en onderwijs, van kwartiermaker in de stad en van medeorganisator van conferenties voor het werkveld.  Een getuigenis over deze rijke samenwerking.

Workshopbegeleiding door Astrid Philips en Louise, Hogeschool Amsterdam

Workshop 6: Mobilisatiecursus – ervaringsdeskundigen als student in projectwerking

In de ‘School of Social Work’ te Lund (Zweden) werd in 2005 een uniek onderwijskundig concept ontwikkeld waarbij kwetsbare groepen samen met studenten Sociaal Werk de ‘mobilisatiecursus’ volgen. De mobilisatiecursus is een gezamenlijk leerplatform waar mensen in verschillende machtsposities op voet van gelijkheid nieuwe kennis en sociaal werk praktijk ontwikkelen.  Wie de 6 weken durende mobilisatiecursus doorloopt, ontvangt hiervoor 7,5 universitaire credits. Het behalen van universitaire credits motiveert veel ervaringsdeskundigen om, na het doorlopen van de cursus, verder te studeren of te solliciteren. Sommige afgestudeerde ervaringsdeskundigen worden ingehuurd als gastdocenten in de School of Social Work. Anderen werken de tijdens de cursus ontwikkelde projectideeën verder uit in een gemeente of in een welzijnsvoorziening.

Engelstalige workshop
Workshopbegeleiding door Cecilia Heule en service user

Workshop 7: Forumtheater

Tijdens een forumtheatervoorstelling wordt een situatie gespeeld zoals deze niet gewenst is. Een concrete context wordt gecreëerd op basis van de suggesties en ervaringen van het publiek. Allerlei mogelijke oorzaken en gevolgen worden in beeld gebracht. Vervolgens kan het publiek het stuk laten "herspelen". Forumtheater is een prikkelende manier om een "probleemsituatie" in een grote groep te bediscussiëren door allerlei mogelijkheden onmiddellijk in het rollenspel te toetsen aan de effecten. De betrokkenheid van ervaringsdeskundigen vormt de basis van dit werk. Zonder hen en hun ervaringen met onderdrukking lukt dit niet. De forumtheatervoorstellingen gaan over kindermishandeling, huiselijk geweld, seksueel misbruik, vechtscheiding,…. De voorstellingen worden gegeven voor sociale professionals, studenten, beleidsverantwoordelijken of voor mensen die gewoon nieuwsgierig zijn.

Workshopbegeleiding door Har Tortike (documentairemaker en regisseur van forumtheater)

Panelgesprek: een blik op de toekomst

We sluiten af met een panelgesprek, waarin we Veerle Hendrickx (voorzitter adviescommissie Hoger Onderwijs), Veerle Van Gestel (Opleidingshoofd Sociaal Werk), Piet Vandenhende (ervaringsdeskundige), Marc D’Havé (adjunct-kabinetschef Onderwijs) en Lieve Geerts (docente Opleiding Orthopedagogie) uitnodigen om concrete ideeën en plannen voor de toekomst samen te bespreken.

Programma

  • 9.00 u.: onthaal & registratie
  • 9.30 u. – 10.30u.: voorstelling databank van samenwerkingsmodellen uit binnen- en buitenland en didactisch materiaal door Kristel Driessens & Vicky Lyssens-Danneboom
  • 11.00 u. – 12.30 u.: workshopsessie 1 (keuze uit bovenstaande workshops)
  • 12.30 u. – 13.30 u.: broodjeslunch
  • 13.30 u. – 15.00 u.: workshopsessie 2 (keuze uit bovenstaande workshops)
  • 15.30 u. – 16.30 u.: panelgesprek met beleidsverantwoordelijken

Voor wie

De studiedag richt zich tot docenten en onderzoekers werkzaam in het hoger onderwijs. In het bijzonder in de opleidingen Sociaal Werk, Orthopedagogie, Verpleegkunde, Lerarenopleiding, Pedagogiek van het Jonge Kind ...

Ook stagebegeleiders, mentoren en ervaringsdeskundigen zijn van harte welkom.

Praktisch

  • Wanneer
    Maandag 16 december 2019 van 09.00 tot 16.30 u.
  • Waar
    Campus Zuid, Brusselstraat 45, 2018 Antwerpen.
  • Prijs
    • normaal tarief: 45 euro
    • studententarief: 10 euro
    • verlaagd tarief ervaringsdeskundigen: 25 euro
  • Catering is inbegrepen.

Meer info