Krachtig rollenspel in de kleuterklas

De leerkracht als spelmentor van matuur rollenspel in de kleuterklas

Probleemstelling

Het kleuteronderwijs staat onder toenemende druk om bij te dragen aan latere schoolse prestaties. In de praktijk leidt dit vaak tot spanningen tussen spelen en leren. Rollenspel wordt daarbij nog te vaak gezien als vrij spel zonder expliciete leerwaarde, terwijl onderzoek aantoont dat net matuur rollenspel een cruciale ontwikkelingscontext vormt voor taal, symbolisch denken en zelfregulatie.  

Veel leerkrachten ervaren echter handelingsverlegenheid: ze zien het belang van spel, maar missen concrete handvatten om spel te begeleiden zonder het over te nemen. Dit onderzoek beantwoordt die nood door een onderbouwde didactiek te ontwikkelen die spel en leren met elkaar verbindt.  

Onderzoeksvraag

Dit project richt zich op de vraag hoe leerkrachten in de kleuterklas rollenspel doelgericht kunnen begeleiden zodat het uitgroeit tot matuur, ontwikkelingsrijk spel. Vertrekkend vanuit een Vygotskiaans perspectief onderzoeken we hoe begeleiding binnen rollenspel kan bijdragen aan de kwaliteit van rollenspel en hoe deze kwaliteit systematisch kan worden versterkt en beoordeeld.  

De centrale onderzoeksvragen zijn:  

1. Hoe kunnen leerkrachten rollenspel doelgericht begeleiden om deze maturiteit te verhogen?  
2. Hoe kan deze begeleiding worden vertaald naar een bruikbare, praktijkgerichte handleiding?  
3. In welke mate verandert de maturiteit van het rollenspel van kleuters na het werken met deze handleiding?  

Onderzoeksaanpak

Het onderzoek verloopt in twee opeenvolgende fasen:  

 Fase 1: Co-creatie (schooljaar 2025-2026)  

Samen met een groep kleuterleerkrachten organiseren we 3 co-creatieworkshops. Op basis van praktijkervaringen en wetenschappelijke kaders (o.a. PRoPELS, triggering, kenmerken van matuur spel) ontwikkelen we een praktijkgerichte handleiding voor spelbegeleiding.  

Fase 2: Implementatie en effectmeting (schooljaar 2026-2027)  

Een grotere groep leerkrachten werkt gedurende een semester met de handleiding in hun klas. We voeren een voor- en nameting uit van de maturiteit van het rollenspel van de kleuters aan de hand van een observatie-instrument gebaseerd op Vygotskiaanse criteria voor matuur spel. Deze mixed-method aanpak combineert observaties met reflecties van leerkrachten.  

Output

• Een praktijkgerichte handleiding voor het begeleiden van matuur rollenspel  
• Een observatiekader om spelmaturiteit te herkennen en op te volgen  
• Inzicht in hoe spelbegeleiding bij rollenspel vorm krijgt in diverse klascontexten  

Referenties 

• Bodrova, E. (2008). Make‐believe play versus academic skills: A Vygotskian approach to today’s dilemma of early childhood education. European Early Childhood Education Research Journal, 16(3), 357-369. https://doi.org/10.1080/13502930802291777  
• Bodrova, E., Germeroth, C., & Leong, D. J. (2013). Play and self-regulation: Lessons from Vygotsky. American Journal of Play, 6(1), 111-123. 
• Leong, D., & Bodrova, E. (2012). Assessing and scaffolding make-believe play. Young Children, 67, 28-34. 

Onderzoekers

• ayla.deschepper@kdg.be
• sien.coenen@kdg.be
• linde.vanreusel@kdg.be