Leraar Secundair Onderwijs

Share

  • Mail to a friend

Je wil graag lesgeven, en dan vooral aan tieners. Tijdens de bacheloropleiding Leraar Secundair Onderwijs leg je je toe op twee vakken uit de eerste en tweede (en soms ook derde) graad van het secundair onderwijs. Je oefent de leerstof in tot ze een deel van jezelf is. Je leert kritisch denken en helder communiceren.

Professionele bachelor in het Onderwijs: Secundair Onderwijs

Regime:
Voltijds dagonderwijs
Departement:

Contactpersoon

Onthaalteam

T
+32 3 613 14 00

Profiel

Je profiel

Je wil lesgeven. En je hebt interesse (of misschien zelfs een passie) voor 'een vak' dat in het secundair onderwijs gegeven wordt (taal, beweging, kunst, wiskunde, wetenschappen, techniek ...).

  • Ben je dynamisch en creatief, geïnspireerd en begeesterd?
  • Kan je verantwoordelijkheid dragen en kritisch nadenken?
  • En heb je zin om jonge mensen te begeleiden in hun persoonlijke ontwikkeling?

Dan is onze lerarenopleiding iets voor jou!

Je opleiding

  • Vakkenlijn
    Tijdens de bacheloropleiding Leraar Secundair Onderwijs leg je je toe op 2 vakken uit de eerste en tweede (en soms ook derde) graad van het secundair onderwijs. Je oefent de leerstof in tot ze een deel van jezelf is. Je hebt keuze uit maar liefst 17 onderwijsvakken.
  • Pedagogische en levensbeschouwelijke lijn
    De pedagogische en levensbeschouwelijke lijn omvat gemeenschappelijke vakken binnen de opleiding, zoals psychologie en opvoedkunde. Daarnaast wordt behoorlijk wat aandacht besteed aan mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid. Je taal beheersen is immers noodzakelijk als je voor een groep staat.
  • Praktijklijn
    Je stages en praktijkprojecten vormen de praktijklijn. Tijdens je stages werk je samen met medestudenten, mentoren, directie, leerlingbegeleiders, ouders … Je toetst je kennis en vaardigheden bij jezelf en je omgeving. Als leraar in spe reflecteer je regelmatig over je studie- en praktijkervaringen en over de verwerving van leraarcompetenties. Dat doe je in kleine leergroepen onder leiding van een lector.

Vakkencombinaties

Je kiest 2 onderwijsvakkenvakken uit een verschillende groep. Combinaties binnen één groep zijn niet mogelijk.

Groep 1 Groep 2 Groep 3 Groep 4
Bewegingsrecreatie * Economie Aardrijkskunde Engels
Plastische Opvoeding ** Frans Informatica Geschiedenis
Project Algemene Vakken Godsdienst Nederlands Latijn
Wiskunde Natuurwetenschappen (inclusief biologie of fysica) Techniek Lichamelijke Opvoeding
  Project Kunstvakken    

* Bewegingsrecreatie kan alleen gecombineerd worden met lichamelijke opvoeding.
** Plastische opvoeding kan niet gecombineerd worden met lichamelijke opvoeding.

Meer onderwijsvakken? Als je een diploma leraar secundair onderwijs hebt behaald, kan je in slechts één jaar onderwijsbevoegdheid voor een extra vak verwerven.

NVAO geaccrediteerde opleiding

Je toekomst

Je mag lesgeven in de eerste en tweede (soms ook in de derde) graad van het secundair onderwijs.

Afhankelijk van het gekozen vak kan je vaak aan de slag in bedrijven, volwassenenonderwijs, educatieve diensten van musea, (socio)culturele organisaties, theaters,  sportcentra, natuur- en milieudiensten ...

  • Als leraar Informatica kan je ook als ICT-coördinator aan de slag.
  • Als leraar Project Kunstvakken mag je ook lesgeven in de basisschool of de lagere en middelbare graad van het deeltijds kunstonderwijs.
  • Als leraar Plastische Opvoeding mag je ook lesgeven in de lagere en middelbare graad van het deeltijds kunstonderwijs.
  • Als leraar Techniek geef je les in de eerste graad van het secundair onderwijs en in het 1b-klasje, een aanpassingsklas voor kinderen die niet onmiddellijk doorstromen naar het secundair onderwijs.
  • Als leraar Project Algemene Vakken geef je les in de eerste, tweede en derde graad van het beroepsonderwijs, in het tweedekansonderwijs en in inburgeringsklassen van het volwassenenonderwijs.
  • Als leraar Lichamelijke Opvoeding mag je ook lesgeven in het kleuter- en lager onderwijs.
  • Als leraar Bewegingsrecreatie kom je niet in het onderwijs terecht maar wel in fitnesscentra en (natuur)sportcentra.

Verwante opleidingen

Lessentabel

In elk jaar vind je drie leerlijnen:

  • Vakkenlijn
  • Pedagogische en levensbeschouwelijke lijn
  • Praktijklijn

Vakkenlijn

Je kiest 2 onderwijsvakkenvakken uit een verschillende groep. Combinaties binnen één groep zijn niet mogelijk.

Groep 1 Groep 2 Groep 3 Groep 4
Bewegingsrecreatie * Economie Aardrijkskunde Engels
Plastische Opvoeding ** Frans Informatica Geschiedenis
Project Algemene Vakken Godsdienst Nederlands Latijn
Wiskunde Natuurwetenschappen (inclusief biologie of fysica) Techniek Lichamelijke Opvoeding
  Project Kunstvakken    

* Bewegingsrecreatie kan alleen gecombineerd worden met lichamelijke opvoeding.
** Plastische opvoeding kan niet gecombineerd worden met lichamelijke opvoeding.

Ben je na drie jaar afgestudeerd en wil je nog een extra vak? Eén jaar, en je bent er!

Pedagogische en levensbeschouwelijke lijn

De leerling, de leraar, de klas en de school staan centraal.

  • Hoe is ons onderwijs georganiseerd?
  • Hoe ontwikkelen kinderen en jongeren?
  • Hoe kan je vlot omgaan met leerlingen?

Je besteedt ook aandacht aan godsdienst en levensbeschouwelijke onderwerpen.

Eerste jaar studiepunten *
Verkenning van het lerarenberoep4
Voorbereid naar de klas3
Krachtige leeromgeving3
Ontwikkelingspsychologie 3
Taalvaardigheid3
Religie, zingeving en levensbeschouwing3
Tweede jaar 
De leraar als opvoeder 3
Leerlingen opvolgen 3
Omgaan met diversiteit 3
Vaardigheidsroute (EHBO, multimedia, leren leren en onderzoeksvaardigheden) 5
Religie, zingeving en levensbeschouwing3
Derde jaar 
Leerlingen begeleiden5
De leraar in overleg4
Keuzetrajecten (aanbod beschikbaar via studiegids)12

Praktijklijn

De praktijklijn kan je beschouwen als een leerproces in het werkveld. Je leert immers al doende, de didactische stage.
Praktijk staat centraal in je opleiding. Je loopt twintig weken stage – in alle types van het secundair onderwijs, vooral tijdens je derde jaar.

Eerste jaar studiepunten *
Praktijk en leertrajectbegeleiding9
Tweede jaar 
Praktijk11
Praktijkprojecten4
Derde jaar 
Praktijk 15
Bachelorproef6

Onderwijsaanpak

Combi

Je kiest 2 vakken die je wil onderwijzen (zie tabel). Heb je al een diploma leraar secundair onderwijs en wil je een extra vak geven? Eén jaar, en je bent er!

Overzichtelijk parcours

  • 1 academiejaar = 4 perioden
  • 1 periode = 6 weken, afgesloten met 2 weken evaluatie

Voordelen? De leerstof is afgebakend, je krijgt snel feedback, je studielast is gespreid en je leert beter plannen.

Coaching

We coachen je door je studieparcours, vooral in het eerste jaar. Op het einde van de rit stuur je zelf.

Variatie

  • Theorie en (veel) praktijk (met o.a. 20 weken stage gespreid over 3 jaar)
  • Les in de klas en on the field (zoals excursies, atelierwerk, labo's, events …)
  • Vaste docenten en gastsprekers
  • Projectweken met een hoog bruikbaarheids- en realiteitsgehalte
  • Groepswerk, teamspirit, zelfstudie en zelfreflectie (o.a. via een blog)

Over de grenzen heen

Je krijgt de kans om, vooral via stages, internationale ervaring op te doen.

 

* In de tweede kolom vind je het aantal studiepunten. Die drukken de studieomvang van elk vak uit: één studiepunt stemt overeen met 25 à 30 uren studie.
Gemiddeld heb je 20 contacturen per week. (Een contactuur is een uur dat je op de campus met het opleidingsonderdeel bezig bent.)
Wijzigingen aan deze lessentabel zijn nog mogelijk.

Vakbeschrijving

Vakkenlijn

Je kiest 2 onderwijsvakkenvakken uit een verschillende groep. Combinaties binnen één groep zijn niet mogelijk.

Groep 1 Groep 2 Groep 3 Groep 4
Bewegingsrecreatie * Economie Aardrijkskunde Engels
Plastische Opvoeding ** Frans Informatica Geschiedenis
Project Algemene Vakken Godsdienst Nederlands Latijn
Wiskunde Natuurwetenschappen (inclusief biologie of fysica) Techniek Lichamelijke Opvoeding
  Project Kunstvakken    

* Bewegingsrecreatie kan alleen gecombineerd worden met lichamelijke opvoeding.
** Plastische opvoeding kan niet gecombineerd worden met lichamelijke opvoeding.

Pedagogische en levensbeschouwelijke lijn

Eerste jaar

  • Verkenning van het lerarenberoep
    Is leraar zijn echt iets voor jou? Je maakt kennis met je latere beroep en met de ruimere context van het Vlaamse onderwijs.
  • Voorbereid naar de klas
    Je maakt je eerste lesvoorbereidingen en verdiept je in belangrijke onderwijsprincipes als eindtermen en didactische modellen.
  • Krachtige leeromgeving
    Je ontdekt hoe het geheugen werkt en hoe leerlingen omgaan met nieuwe leerstof. Je leert ook je lessen en werkvormen aan die inzichten aan te passen.
  • Ontwikkelingspsychologie
    Je bestudeert de ontwikkeling van kinderen tot aan de volwassenheid. Alle psychologische stadia passeren de revue.
  • Taalvaardigheid
    Je verbetert je spelling en grammatica tijdens schrijfoefeningen, leert duidelijk en gevarieerd spreken en verdiept je in functioneel lezen.
  • Religie, zingeving en levensbeschouwing
    Je verdiept je in belangrijke ethische begrippen als waarden en normen. Je denkt ook kritisch na over het begrip religie en gaat in dialoog met andersdenkenden.

Tweede jaar

  • De leraar als opvoeder
    Je bestudeert verschillende positieve opvoedingshoudingen en opvoedingsmethoden. Je leert ook omgaan met moeilijk gedrag van kinderen buiten of in de klas.
  • Leerlingen opvolgen
    Hoe beoordeel je de vooruitgang en het kennisniveau van je leerlingen? Welke rol speelt een rapport en hoe stel je dat goed op? Welke impact hebben je beslissingen?
  • Omgaan met diversiteit
    Je bekijkt de verschillen in de onderwijsstructuur en –aanpak tussen de verschillende netten en bij methodescholen. Je leert ook omgaan met culturele verschillen tussen leerlingen.
  • Vaardigheidsroute
    Nog aan te vullen
  • Religie, zingeving en levensbeschouwing
    Tijdens je tweede jaar denk je verder na over levensbeschouwelijke keuzes via literatuur, filosofie en religie.

Derde jaar

  • Leerlingen begeleiden
    Je komt te weten wat geïntegreerde leerlingenbegeleiding inhoudt en maakt kennis met leerlingenparticipatie en leerlingvolgsystemen. Je kijkt ook naar probleemgedrag en pestgedrag, spijbelen, ADHD en leerstoornissen.
  • De leraar in overleg
    Als leraar maak je deel uit van een schoolteam en ben je de partner van ouders en externen. Dit vak leert je hoe je het overleg met die betrokkenen best aanpakt.
  • Keuzetrajecten
    Aanbod beschikbaar via studiegids.

Praktijklijn

  • Bachelorproef
    Je focust op een reeks essentiële basiscompetenties voor leerkrachten en zorgt ervoor dat je ze helemaal beheerst. Dan ben je startklaar voor een job als onderwijzer.
  • Praktijkproject
    Tutoring: Je leert hoe je als tutor je leerlingen individueel kunt begeleiden. Daarvoor leer je een reeks belangrijke technieken en methodes aan.
    Vakoverschrijdende eindtermen: Je maakt kennis met projecten die meerdere vakken overspannen en ontdekt hoe ze vorm krijgen in een school. Je leert vergaderen en in team werken en bekijkt organisatievormen om dat vlot te doen.
  • Praktijk
    Tijdens je eerste jaar observeer je vooral. In je daaropvolgende stages word je steeds actiever tot je alles zelf in handen hebt: lesvoorbereiding, les, evaluatie en opvolging.

In beeld

Zeshoekige frietjes: getest door studenten Lerarenopleiding Wiskunde

Om te bewijzen dat wiskunde geen saai rekenvak is, bakten onze leraars wiskunde in spe zeshoekige frietjes. Maar niet alvorens ze berekend hadden dat die écht minder vet zijn.

Eetbare wiskunde, zo zou je het experiment van onze studenten van de Lerarenopleiding Wiskunde misschien nog het best kunnen noemen.

"De oppervlakte van een zeshoekig frietje is kleiner dan die van een vierkant exemplaar", legt Nathalie Vinckx (20) uit. "Daarom is de oppervlakte die de olie raakt kleiner en bevatten deze frietjes minstens zeven procent minder vet." Cilindervormige frietjes zouden nóg minder vet zijn, maar dan moet je te veel aardappel weggooien.

"Door die hoekjes blijft de friet ook knapperig", zegt Sofie Theunis, terwijl ze een lading uit de frietketel haalt. "Allemaal voordelen dus."

Gazet van Antwerpen stuurde een vliegende reporter voor deze reportage:

Rechtengevecht

Jammer genoeg hebben de studenten de zeshoekige 'hexafrietjes' niet zelf uitgevonden. In 1987 ontdekte de Waalse uitvinder Guiseppe Bonsignore de voordelen van zeshoekige frieten. Twee jaar later kwam de Vlaamse aardappelhandelaar Roland Stroobrandt op precies hetzelfde idee en er barstte een juridische rel los.

"Na tien jaar heeft de Waalse uitvinder gelijk gekregen", vertelt wiskundige Dirk Huylebrouck, die de studenten naast de friettheorie ook met andere experimenten warm maakt voor wiskunde. "Friet-producent Lutosa is alleen niet meer geïnteresseerd om het op de markt te brengen, dus ze hebben allebei niets, een beetje zielig.

Studnten snijden zeshoekige frietjes

De studenten en docent Bart Windels liggen er niet wakker van. Windels staat te glunderen op de binnenplaats als hij zijn studenten bezig ziet. "Vroeger had wiskunde een heel saai imago", vertelt hij. "In Amerikaanse films zijn wiskundestudenten ook altijd nerds die de hele dag sommen zitten te maken. Wij willen aantonen dat wiskunde niet alleen leuk is, maar ook toepasbaar in de maatschappij. En kijk, je ziet hier allemaal gelukzalige gezichten."

Dieetmayonaise

Punt van discussie blijft natuurlijk of die hexafrietjes nu echt gezonder zijn, want het hangt er maar net van af hoe diep je de magere frietjes in de mayonaise doopt. "Je kunt toch méér frieten eten", zegt Lien. Sofie knikt enthousiast. "En dan moet je er maar dieetmayonaise bij nemen."

Bron: Gazet van Antwerpen van 4/05/2010

Circusshow in Centraal Station

Het was zaterdag 20 maart 2010 een en al acrobatie in het Centraal Station. De circusdag was het idee van vier studenten Lerarenopleiding.

Studenten doen circusact in centraal station

Het idee voor een circusdag in het Centraal Station kwam van vier van onze studenten Lichamelijke Opvoeding en Bewegingsrecreatie.

'De organisatie van de circusdag past in ons afstudeerproject', zegt Sofie Van Baelen (20). 'Per groepje van vier of vijf moesten we een evenement organiseren. We dachten aan een circusshow op een centrale plaats. En welke plaats ligt meer centraal dan het Centraal Station? Het is een toplocatie.'

> ATV zond een reportage uit
> In Het Nieuwsblad verscheen een artikel over de circusdag

Randi organiseert een wiskundewandeling

Wiskunde saai en ver van ons bed? Onze leraars wiskunde vinden van niet! Op zoek naar cijfers en formules …

Randi Buvens (20) is afgestudeerd als Leraar Secundair Onderwijs Wiskunde en stippelde een wandeling door Antwerpen uit met allemaal quizvragen rond wiskunde.

In de Zone 03 van 18 augustus 2010 lazen we dit artikel:

Hoe komt iemand op het idee om een wiskundewandeling uit werken?

Randi Buvens: “Veel scholen organiseren in september een soort rally in de omgeving van de school, om de leerlingen vertrouwd te maken met de buurt. Meestal focussen de vragen op cultuur en geschiedenis.

Ik vond het leuk om een wandeling te maken met wiskundige opdrachten. Ik ben zelf afgestudeerd als leerkracht wiskunde aan de Karel de Grote-Hogeschool en die wandeling maakte deel uit van mijn eindwerk.

De bedoeling was om wiskunde te linken aan de realiteit, om te tonen hoe nuttig wiskunde kan zijn in het dagelijks leven.”

Bij zo’n wandeling moet je om de zoveel meter een opdracht verzinnen, gelinkt aan de omgeving. Viel dat mee?

“Het ging eigenlijk vanzelf. We gebruiken voortdurend wiskunde, vaak onbewust, bijvoorbeeld als we de trein nemen en berekenen hoe lang de rit zal duren of als we willen uitrekenen hoeveel korting we krijgen. Je vindt overal wel iets interessants.

Aan het Theaterplein heb ik de leerlingen laten berekenen hoeveel niveauverschil er is tussen de hoogste en de laagste trede. Aan theater Het Klokhuis is er een opdracht rond het organiseren van een voorstelling. Ze moeten er uitrekenen hoeveel ze voor een ticket moeten vragen om uit de kosten te komen, waarbij ze rekening moeten houden met de huur van de zaal en het loon van de acteurs.”

De wandeling gaat niet zoals de meeste rally’s door het oude, historische gedeelte.

“Net omdat er daar al zoveel wandelingen zijn, heb ik die buurt vermeden. Ik ben vertrokken van een aantal plekken of gebouwen waarmee ik iets wou doen, zoals het Centraal Station, het Theaterplein en de Boerentoren.”

Wie is je doelgroep?

“Iedereen die een diploma lager onderwijs gehaald heeft , zou in principe de vragen moeten kunnen oplossen. De wandeling is opgebouwd rond de eindtermen. Maar ze is vooral interessant voor leerlingen die naar het eerste middelbaar gaan, zodat de leerkracht kan zien of ze de leerstof kennen.”

Sommige vragen zijn nochtans niet zo eenvoudig, zoals de vraag rond het aantal potten verf dat je nodig hebt om de bollen op de Ossenmarkt te schilderen.

“Ik was verbaasd over wat leerlingen van het zesde leerjaar allemaal moeten kunnen: de inhoud van een balk berekenen, een schaal lezen, inhouden omzetten, percentageberekeningen. Mijn moeder staat ook in het onderwijs en ze heeft bij wijze van test de wandeling gedaan met haar leerlingen van het zesde jaar. Dat vlotte goed. Maar mijn zus uit het vierde middelbaar vond het wél moeilijk. Formules vergeet je snel.”

Wat boeit jou aan wiskunde?

“Het begint heel concreet met tellen en rekenen, met dingen die nuttig zijn in je dagelijks leven. Maar je kan er zo ver mee gaan als je wil, tot je op een zuiver abstract niveau bezig bent. Ik vind het een hele uitdaging om een berekening te maken of een bewijsvoering uit te werken en met de cijfers bezig te zijn. Bij quizvragen krijg ik altijd de rekenraadsels toegestopt. Ik kan er echt van genieten als ik dan de oplossing vind.”

Meer info: randibuvens@hotmail.com of 0485 85 19 46
Bron: Kristin Wuyts, Zone 03 van 18 augustus 2010

Expo 'Dicht bij Elsschot': educatief pakket

Een docent van onze lerarenopleiding werkte samen met twee laatstejaarsstudenten een begeleidende opdrachtenbrochure voor de expo 'Dicht bij Elschot' uit.

Het Antwerpse literair stadsfestival De Stad van Elsschot ging op 29 mei 2010 met het nodige feestgedruis van start.

De bijhorende overzichtsexpo in het Letterenhuis, Dicht bij Elsschot, toont de vele facetten van Elsschot (die vijftig jaar geleden overleed) en wil ook jonge generaties laten kennismaken met deze fascinerende Antwerpse grootmeester. De tentoonstelling loopt nog tot 31/12/2010.

Bert Cruysweegs (docent Nederlands van onze Lerarenopleiding) schreef in opdracht van het Letterenhuis samen met twee van zijn derdejaarsstudenten (Thomas Van Dyck en Eva Vanharen) de begeleidende opdrachtenbrochure voor leerlingen uit het zesde jaar TSO en ASO.

KdG'ers winnen Troef! met origineel idee

Zes studenten van onze Lerarenopleiding (Project Kunstvakken) waren met hun project 'Explozant' geselecteerd voor de finale van de wedstrijd TROEF! van de stad Antwerpen. Ze zijn vorig weekend tot winnaar uitgeroepen.

foto van het podium

De winnaars van de Antwerpse talentenjacht Troef! zijn bekend. Het museumproject ‘Explozant’ kaapte de eerste plaats weg: een idee van studenten Leraar Secundair Onderwijs, Project Kunstvakken.

De stad kondigde aan dat bij deze tweede editie drie winnaars uit de bus zouden komen. Wegens een ex aequo waren het er uiteindelijk vier.

De winnaars werden bekend gemaakt op de eerste verjaardag van jeugdcentrum Zappa, door de driekoppige jury, bestaande uit Marcel Vanthilt, Sofie Vanmol en de vorige Troef Sihame El Kaouakibi. Op de tweede plaats kwam de Trick Fabrick, een project dat basketbal freestyle meer op de kaart wil zetten. De derde plaats werd gedeeld door de studentenradio en het theaterproject ‘Farhilda’.

Divers

“We hebben vier verdiende winnaars, de inzendingen waren zo divers dat het onmogelijk te zeggen valt welk project nu het beste is”, zegt Vanthilt. “Wat ik goed vind aan Explozant is dat het heel de stad betrekt bij de uitvoering. Ze maken een onderscheid tussen knutselen en kunst en daar kan iedereen van mee genieten.”

Explozant

Het geluk van de bezielers van Explozant kan net na de bekendmaking niet op: “We kunnen het nog niet echt geloven, want we vonden alle projecten heel goed, vooral omdat ze zo divers waren. Nu we gewonnen hebben, kunnen we alvast beginnen met de voorbereidingen, maar wat we concreet gaan doen willen we nog eventjes geheim houden.”

Explozant in de pers:

Startcompetenties

Startcompetenties

  • Wil je graag een job in het onderwijs?
  • Wil je lesgeven in enkele specifieke vakken?
  • Heb je zin om jonge mensen te begeleiden in hun persoonlijke ontwikkeling?

Dan is onze lerarenopleiding iets voor jou!

Je slaagkans bepaal je voor een groot deel zelf.

Competenties

Dat je gemotiveerd start, is daarbij heel belangrijk. Als je er echt voor wil gaan, dan verhoog je zeker de kans om te slagen. Studievaardigheden spelen ook een belangrijke rol: regelmatig werken, doet wonderen!

In de opleiding wordt er behoorlijk wat aandacht gegeven aan mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid. Jouw taal beheersen is immers noodzakelijk als je voor een groep gaat staan.

Naast dit communicatieve aspect verwachten we dat jij je geïnspireerd en begeesterd op wil stellen. Je moet verantwoordelijkheid kunnen tonen voor jezelf en anderen. Als je dynamisch en creatief  voor de dag komt, is dat een pluspunt.

We verwachten van jou dat je openstaat om jezelf beter te leren kennen.

Als leraar-in-spé reflecteer je regelmatig over je studie- en praktijkervaringen en over de verwerving van leraarcompetenties.  Dat doe je in kleine leergroepen onder leiding van een lector.

Twijfel?

Ben je niet zeker dat het lerarenberoep iets voor jou is? Op www.iedereenleerkracht.be vind je een test die bepaald of je geknipt bent voor de job.

Onderwijs op maat

Als je inschrijft voor het eerste traject van de lerarenopleiding, dan starten we met enkele beginassessments, die peilen naar jouw kennis en vaardigheden over de hierboven beschreven competenties.