Vrije tijd, uitgaan en stedelijke beleving bij jongeren in de superdiverse stad: een multimethodische case study in Antwerpen

Het klassieke vrijetijds- en uitgaanslandschap voor jongeren in Vlaamse steden staat onder druk. Elk jaar daalt het aantal aanvragen voor fuiven (Martin 2024), sluiten nachtclubs hun deuren (Volckaert 2025), en wordt het stiller op de uitgaansplekken in Vlaamse steden (Verlee 2025; Wouters 2025; Pattyn 2025; Put 2025). Tegelijk ontstaan nieuwe, alternatieve vormen van vrijetijdsbesteding en uitgaan, zoals ‘dagdisco’s’,  en rave & run’s’  (Heylen 2025) die vaak buiten het klassieke uitgaansaanbod ontstaan. Terwijl een groot deel van de sector te kampen heeft met dalende bezoekcijfers, ontbreekt het aan onderbouwde kennis over de achterliggende oorzaken en dynamieken: welke veranderingen in de behoeften, voorkeuren en het gedrag van jongeren achter deze verschuivingen liggen, is nog onvoldoende duidelijk. 

Eén mogelijk antwoord ligt in de demografische verschuivingen binnen de Vlaamse steden. Steden als Genk, Antwerpen en Vilvoorde zijn ‘majority-minority’-steden (Diversiteitspraktijk.be z.d.), waarbinnen mensen met een roots in migratie de meerderheid van de bevolking uitmaken. En dat is vaak nog meer bij de jongeren: in Antwerpen heeft 63% van de 10- tot 30-jarigen roots in migratie (Stad Antwerpen z.d.). Binnen deze groep is de diversiteit enorm (zo wonen in Antwerpen mensen van 179 verschillende nationaliteiten (ibid.), waardoor een stad als Antwerpen wordt gelabeld als een ‘superdiverse’ stad (Geldof 2013). En afkomst is maar één onderdeel van de grootstedelijke superdiversiteit, die een amalgaan aan achtergronden, leefwerelden- en omstandigheden, attitudes, gedrag en voorkeuren omvat. 

De toenemende superdiversiteit in Vlaamse steden is dan ook één van mogelijke aanjagers van veranderende vrije tijds- en uitgaansvoorkeuren en -gedrag. Tegelijk kunnen toegang tot vrije tijd en uitgaan voor jongeren in de stad ook een arena van uitsluiting vormen (Pissens et al. 2019), wat de afstand tussen verschillende groepen jongeren en tussen jongeren en bepaalde vrijetijds- en uitgaansplekken of -circuits vergroot. Uit tientallen recente gesprekken met diverse types organisatoren blijkt dan ook dat de vrijetijds- en uitgaanssector met heel wat vragen zitten, bv. welke jongeren bereiken ze nog, via welke kanalen, met welk aanbod – en wat zijn de structurele drempels voor wie afhaakt of nooit aansluit. 

De hoofdonderzoeksvraag luidt: Hoe ervaren uiteenlopende (groepen) jongeren in hedendaagse steden het vrijetijds- en uitgaansaanbod, welke attitudes, behoeften en gedrag hebben/stellen ze, welke drempels ervaren ze, en hoe kunnen (toekomstige) aanbieders van vrijetijds- en uitgaansactiviteiten hun aanbod beter afstemmen op de vraag. 

Volgende deelvragen zijn relevant:  

• Onderzoeksvraag 1: Welke intersectionele (bv. afkomst, culturele achtergrond, opleiding, gender, seksuele voorkeur,…) kenmerken en dynamieken zijn mogelijk verklarend voor verschillen tussen (groepen) jongeren in Antwerpen wat betreft uitgaan en vrijetijdsbesteding? 
• Onderzoeksvraag 2: Welk attitudes, voorkeuren en gedrag hebben/stellen jongeren in Antwerpen daaromtrent? Hoe (als drempel of driver) en hoezeer zijn zaken als kostprijs, veiligheidsgevoel- en beleving, belevingswaarde, gezondheid, tijdsdruk, online aanwezigheid, sociale connectie, identiteitsbeleving… belangrijk in de keuze voor het al dan niet ondernemen van bepaalde vrijetijds- en uitgaansactiviteiten? Welke verschillen en overeenkomsten vinden we tussen verschillende (types/segmenten) jongeren in de stad wat betreft vrijetijdsbesteding en uitgaansgedrag en de attitudes daarrond? Hoe tevreden zijn de jongeren wat betreft hun eigen vrije tijd en uitgaansleven en het aanbod daaraan en wat zouden de jongeren eventueel graag anders zien? 
• Onderzoeksvraag 3: Welke stappen kunnen aanbieders - zowel commerciële als niet commerciële – en lokale overheden nemen om hun aanbod meer te doen afstemmen op de vraag en realiteit van jongeren in de stad, zowel nu als in de nabije toekomst? Welke drempels kunnen zij daartoe (helpen) wegnemen, en welke drivers kunnen ze inzetten/extra in de verf zetten?

1. Desk research & literatuurstudie. Literatuurstudie en secundaire data-analyse: inventariseren en samenvatten hedendaagse (inter-)nationale literatuur en data omtrent de (verschuivingen in het) uitgaansgedrag en vrijetijdsbesteding bij jongeren in een superdiverse stedelijke realiteit. 
2. Kwalitatieve bevraging bij minstens 50 Antwerpse jongeren. Individuele interviews adhv semigestructureerde leidraad. Getranscribeerd en gecodeerd mbh Nvivo en/of AI-tools (anonieme verwerking). 
3. Kwantitatieve bevraging in samenwerking met Antwerpse studenten. In samenwerking met de opleiding Marketing wordt een kwantitatieve studie uitgevoerd uit bij een ruime en diverse steekproef van Antwerpse jongeren. De bevraging wordt gevoed door kwalitatief vooronderzoek en brengt verschillen in vrijetijds- en uitgaansgedrag, voorkeuren, attitudes, drivers en drempels in kaart. Er wordt voor deze bevraging geen representativiteit nagestreefd (al zal er wel gewerkt worden met relevante quota (cf WP1), maar wel gestreefd naar een zo breed mogelijk staal van Antwerpse jongeren. Hiervoor zullen uiteenlopende rekruteringsmethoden (snowball sampling, social media advertising, …) worden toegepast.  
4. Kwalitatieve bevraging en cocreatieve sessies met aanbieders stedelijke vrije tijd. We stellen een participatieve klankbordgroep samen van 6-12 organisaties die uiteenlopende types aanbieders van vrije tijd voor jongeren in de stad representeren, uit de profit-, non-profit- en overheidssectoren, eventueel aangevuld met organisaties uit o.a. jeugdwerk en sport, die heel diverse jongeren weten te bereiken. Deze worden in een eerste fase individueel geïnterviewd om zo hun suggesties, maar ook kwesties waar zij al dan niet tegenaan lopen, mee te verwerken in de kwantitatieve jongerenbevraging. In een tweede fase worden zij in een of meerdere cocreatieve workshops geconfronteerd met de resultaten uit de jongerenbevragingen. Zo kunnen zij samen aan de slag met de inzichten in het diverse vrijetijdsleven van de jongeren en diens attitudes en voorkeuren, en op zoek naar manieren om bepaalde drempels voor bepaalde (groepen) jongeren te verkleinen. 
5. Rapportage & disseminatie