Kwaliteitsvolle middagpauzes in het secundair onderwijs

Middagpauzes zijn belangrijk voor rust, contact met anderen en een veilige schooldag, maar lopen in secundaire scholen niet altijd vanzelf goed. Dit project onderzoekt hoe grootstedelijke secundaire scholen hun middagpauze organiseren en beleven. 

Samen met scholen ontwikkelen we praktische handvatten om middagpauzes rustiger, inclusiever en beter gedragen te maken.

Dit onderzoek bouwt voort op een eerder onderzoek naar kwalitatieve middagpauzes in het basisonderwijs. Meer informatie, concrete tips en tools vind je op de aparte webpagina. 

Er is ook een opleiding over dit thema ontwikkeld door de experts van KdG Research & Academy in samenwerking met het CNO. Deze start in mei 2027.

Probleemstelling

Middagpauzes zijn een terugkerend en pedagogisch betekenisvol onderdeel van de schooldag. Jongeren eten, ontspannen, bewegen, ontmoeten elkaar, herstellen mentaal en leren omgaan met sociale relaties en conflicten. 

In het secundair onderwijs, en zeker in grootstedelijke contexten, komen vragen rond toezicht, ruimtegebruik, leerlingenstromen, autonomie, veiligheid, inclusie, schoolreglementaire afspraken en de buurtomgeving scherp samen. 

Toch blijft de middagpauze vaak onderbelicht in onderzoek, beleid en schoolontwikkeling, terwijl scholen net op dit moment zoeken naar een haalbaar evenwicht tussen rust, verbondenheid, vrijheid en duidelijke routines. De recente aandacht voor smartphonebeleid op school maakt de vraag naar betekenisvolle, kwaliteitsvolle pauzemomenten nog urgenter.

Secundaire scholen zoeken praktische en onderbouwde ondersteuning om hun middagpauzes niet alleen operationeel, maar ook pedagogisch sterker te organiseren. Dit project wil scholen helpen om knelpunten zoals drukte, conflicten, verveling, onveiligheidsgevoelens, beperkte rustplekken, onduidelijke regels of ongelijke participatiekansen beter te begrijpen en doelgericht aan te pakken. 

Voor schoolteams en schoolleiders levert dit project handvatten op rond visieontwikkeling, duidelijke afspraken, rolverdeling, leerlingenparticipatie, implementatie en borging.

Onderzoeksvragen

De centrale onderzoeksvraag luidt: hoe kunnen grootstedelijke secundaire scholen voor gewoon onderwijs tot een middagpauze komen die door leerlingen, schoolteams en andere betrokkenen als kwaliteitsvol wordt ervaren?

Onderzoeksaanpak

Het project loopt 24 maanden en combineert literatuurstudie, veldverkenning, surveyonderzoek, verkenning van inspirerende praktijken en co-creatief actieonderzoek. 

  • Eerst wordt een analysekader ontwikkeld op basis van bestaande kennis, het eerdere KdG-project rond refters en speelplaatsen in het basisonderwijs en gesprekken met stakeholders. 
  • Daarna volgt een compacte digitale survey bij secundaire scholen voor gewoon onderwijs, ingevuld door één respondent per school, met aandacht voor organisatievormen, knelpunten, grootstedelijke kenmerken en ondersteuningsnoden.
  • Op basis van de survey en veldcontacten worden enkele inspirerende praktijken verkend en maximaal vier grootstedelijke actiescholen geselecteerd. In die actiescholen wordt met een kernteam een beknopte beginsituatieanalyse en belevingscheck uitgevoerd, waarna per school of afgebakende focuscontext één haalbare verbeteractie wordt ontworpen, opgevolgd, geëvalueerd en geborgd. 
  • Leerlingen worden waar haalbaar betrokken via onder meer leerlingenraad, gesprekken, mapping, observatiewandelingen of korte bevragingen.

Output

Het project resulteert in een onderzoeksrapport met surveyresultaten, een beschrijving van organisatievormen, inzichten uit inspirerende praktijken en actiescholen, implementatielessen en aanbevelingen voor scholen en beleid. Daarnaast wordt een praktijkgerichte gids ontwikkeld voor secundaire scholen, met een analysekader, procesmodel, stappenplan en methodieken en praktijkvoorbeelden. Een zelfscan helpt scholen om hun eigen middagpauzepraktijk in kaart te brengen en prioriteiten te bepalen.

Valorisatie en communicatie

De resultaten worden verspreid via het onderzoeksrapport, de praktijkgerichte gids en zelfscan, communicatie via de kanalen van OC Toekomstgedreven Onderwijs en OC Pedagogie in Praktijk, praktijkgerichte artikels, workshops of professionalisering voor schoolleiders, leerlingenbegeleiders en opvoeders, presentaties op studiedagen of congressen.

Onderzoekers

Meer weten of samenwerken?

Je kan bij ons onderzoekscentrum Toekomstgedreven Onderwijs bijvoorbeeld terecht voor:

  • Onderzoek en ondersteuning in kwaliteitsvol onderwijs - ook vanuit de (groot)stedelijke context.
  • Expertise in duurzaam onderwijs, leerklimaat en participatief leren en in schoolleiderschap 

Vragen over ons onderzoek?

Wil je meer meten over de inhoud van ons onderzoek?
Contacteer ons hoofd, dr. Haydée De Loof 

Vragen over ons aanbod voor scholen, over vorming en dienstverlening op maat? 

Contacteer onze business developer en matchmaker Eve Baert of ontdek ons huidig aanbod hier

Vragen over tools en communicatie?

Wil je meer meten over valorisatie en communicatie, over specifieke output en tools?
Contacteer onze verantwoordelijke voor communicatie en valorisatie, dr. Leen Adams