DIGIPLAY – spelen met digitaal materiaal in de opvang van baby’s en peuters

Probleemstelling

Digitale media en jonge kinderen zijn een complex thema. Digitale media maken deel uit van de leefwereld van jonge kinderen maar tegelijk is er heel wat angst rond het gebruik van digitale media door jonge kinderen. Het onderzoeksproject DIGIPED wilde de omgang met digitale media in de opvang van kinderen tussen 0 en 6 begrijpen om vanuit dat inzicht het handelingsrepertoire van kinderbegeleiders te versterken. Uit dat onderzoek kwam naar voor dat kinderbegeleiders digitale media bij voorkeur zo ver mogelijk weghouden van jonge kinderen. Die voorkeur hangt samen met maatschappelijke onrust en een maatschappelijk oordeel over het gebruik van digitale media bij kinderen en met de uitdagingen om digitale media op een zinvolle manier te integreren in de dagelijkse activiteiten. 

De inzichten uit het DIGIPED-onderzoek verwerkten we in een opzet voor een boek en we legden de basis voor een vorming voor teams in de kinderopvang. Tegelijk zien we dat er nog lacunes zijn in onze kennis over hoe we de pedagogische praktijk in de opvang van jonge kinderen kunnen versterken. Er ontbreekt nog kennis op vlak van het gebruik van digitale media in de omgang en het aanbod voor kinderen (spelen op de vloer), op vlak van de pedagogische omgang met digitale media voor registratie en communicatie en ten slotte op het gebied van visie-ontwikkeling bij teams. 

Dit vervolgproject wil de kennis die er al is uit DIGIPED aanvullen met inzichten in hoe die digitale pedagogie en kwaliteitsvol digitaal spelen een plaats kan krijgen in de opvang van kinderen tussen 0 en 3 jaar. 

Onderzoeksvragen

De hoofdonderzoeksvraag is: Met welk materiaal kunnen we kinderopvangorganisaties (0-6 jaar met de nadruk op 0-3 jaar) versterken in de bewuste, mediawijze omgang met digitale media? 

Onderzoeksaanpak

Dit onderzoek is opgezet als praktijkgericht actieonderzoek met een uitgesproken professionaliserend karakter. Het focust op digitaal spel in de dagelijkse kinderopvangpraktijk voor baby’s en peuters (0–3 jaar), met uitbreidbaarheid naar 0–6 jaar. De centrale kennisvraag situeert zich niet bij de kinderen zelf, maar bij kinderbegeleiders en teams en hun pedagogische handelen.

Vertrekkend vanuit een practice-based action research-benadering onderzoeken we hoe digitale media betekenisvol deel kunnen worden van spel, wanneer ze doelgericht worden ingebed in een rijke, spelgerichte omgeving. Onderzoekers, pedagogisch ondersteuners en kinderbegeleiders werken hierbij samen in cycli van observeren, experimenteren en reflecteren.

Als observatiemethode wordt webmapping (Edwards, 2015) ingezet om de on- en offline leefwereld, spelinteresses en interacties van jonge kinderen in kaart te brengen. Deze observaties vormen de basis voor gezamenlijke reflectie en voor het ontwerpen van gerichte pedagogische experimenten met digitaal spel in de dagelijkse praktijk.

Het onderzoeksproces verloopt in opeenvolgende fasen. Na een onboarding en nulmeting volgen cycli waarin teams:

• de digitale leefwereld van kinderen observeren en duiden;
• reflecteren op pedagogische kansen en eigen handelingsrepertoire;
• experimenteren met digitaal en niet-digitaal spelaanbod;
• digitale media integreren in zowel spelmomenten als overgangs- en zorgmomenten.

Gedurende het traject worden ervaringen systematisch gedocumenteerd via observaties, beeldmateriaal, teamgesprekken en reflectiemomenten. Tussentijdse pitstops ondersteunen pedagogische verdieping en maken groei in denken en handelen expliciet.

Output

Het actieonderzoek resulteert in:

• praktijkgerichte professionaliseringsmaterialen (zoals de vorming DIGIPLAY en bijhorende tools), spelfiches die verder verwerkt worden in het boek ‘Digitale pedagogie in de opvang van jonge kinderen’ (werktitel)
• inzichten in effectieve interventies voor digitale pedagogie in de kinderopvang,
• handvatten voor pedagogisch ondersteuners om teams te begeleiden in visieontwikkeling en kwaliteitsvol digitaal spelen.

Onderzoekers

• an.piessens@kdg.be
• leen.dom@kdg.be
• marie.vanroost@kdg.be